Królewski Uniwersytet Warszawski został założony w listopadzie 1816 roku dzięki Stanisławowi Kostce Potockiemu i Stanisławowi Staszicowi, którzy przedstawili projekt Imperatorowi Aleksandrowi I. Uczelnia powstała z połączenia Szkoły Prawa i Nauk Administracyjnych oraz Szkoły Lekarskiej, składając się z pięciu wydziałów: Prawa i Nauk Administracyjnych, Nauk Lekarskich, Teologicznego, Filozoficznego oraz Nauk i Sztuk Pięknych. Po powstaniu listopadowym uczelnia została zlikwidowana przez cara Mikołaja I w 1831 roku.

Następnie, w 1870 roku, utworzono Cesarski Uniwersytet Warszawski, który funkcjonował do przeniesienia do Rostowa nad Donem w 1915 roku w związku z I wojną światową. Po zakończeniu wojny, w 1915 roku, gen. Hans von Beseler otworzył polskojęzyczny Uniwersytet Warszawski.

Okres II Rzeczypospolitej to czas rozwoju uczelni, który w latach 30. XX wieku stał się największą polską uczelnią. W okresie II wojny światowej, mimo zamknięcia przez okupanta, na UW działało tajne nauczanie. Po wojnie uczelnia szybko została reaktywowana, a w latach PRL była ważnym ośrodkiem opozycji.

Po 1989 roku Uniwersytet Warszawski kontynuował rozwój, otwierając nowe centra i uczestnicząc w programach międzynarodowych. W 2016 roku obchodził 200. rocznicę istnienia, a w 2018 podpisano list intencyjny o utworzeniu federacji z Warszawskim Uniwersytetem Medycznym. W marcu 2020 roku uniwersytet został zamknięty z powodu pandemii COVID-19, a w maju 2023 roku otrzymał Odznakę Honorową „Zasłużony dla Mazowsza”.